Pomniki opisane niżej stoją na placach i przy ulicach, więc biletu wymagają tylko muzea – a większość z nich ma bezpłatny czwartek. Uroczystą zmianę posterunku przy Grobie Nieznanego Żołnierza zobaczysz w każdą niedzielę o 12.00. Muzeum Więzienia Pawiak jest od 27 lutego 2026 r. zamknięte na czas remontu.
Grób Nieznanego Żołnierza: warta i zmiana posterunku
Grób Nieznanego Żołnierza znajduje się na placu Marszałka Józefa Piłsudskiego, w arkadach – jedynej ocalałej części Pałacu Saskiego. 2 listopada 1925 r. złożono tu szczątki bezimiennego obrońcy Lwowa z 1918 r. Na płycie jest napis „Tu leży żołnierz polski poległy za Ojczyznę”. Projekt przygotował rzeźbiarz Stanisław Ostrowski.
Przy Grobie płonie wieczny znicz, a żołnierze pełnią wartę honorową. Uroczysta zmiana posterunku honorowego odbywa się w każdą niedzielę o 12.00. W rocznicę, 2 listopada, podczas zmiany odczytuje się akt ustanowienia Grobu. Tuż za arkadami zaczyna się Ogród Saski.
Powstanie Warszawskie: pomniki, kopiec i cmentarz
Powstanie wybuchło 1 sierpnia 1944 r. o godz. 17.00, nazwanej Godziną „W”, i trwało 63 dni. Według miejskiego portalu zginęło ok. 150 tys. cywilów i ok. 18 tys. powstańców. Upamiętniają je:
- Pomnik Bohaterów Powstania Warszawskiego na placu Krasińskich – dwie grupy rzeźb: powstańcy wybiegający spod pylonu i wchodzący do kanałów. Na placu jest właz do kanału, którym ewakuowano się ze Starówki, oraz pomnik „Kobietom Powstania Warszawskiego”.
- Pomnik Małego Powstańca przy ul. Podwale, w pobliżu Barbakanu – chłopiec w za dużym hełmie, upamiętniający dzieci biorące udział w Powstaniu.
- Kopiec Powstania Warszawskiego przy ul. Bartyckiej – usypany w latach 1946–1950 z powojennych gruzów. Na szczyt z 15-metrowym znakiem Polski Walczącej prowadzi 400 stopni. Co roku wieczorem 1 sierpnia rozpala się tu ognisko od ognia przyniesionego z Grobu Nieznanego Żołnierza.
- Cmentarz Powstańców Warszawy na Woli – pomnik „Polegli Niepokonani” stoi na kurhanie z prochami ok. 50 tys. warszawiaków zamordowanych w sierpniu i wrześniu 1944 r. W Izbie Pamięci przy ul. Wolskiej 168 jest Mur Pamięci z nazwiskami 62 tys. zidentyfikowanych ofiar.
Historię walk opowiada Muzeum Powstania Warszawskiego przy ul. Grzybowskiej 79, bezpłatne w czwartki i zamknięte we wtorki. Jego cennik jest w zestawieniu muzeów i galerii z dniami bezpłatnymi. Kopiec jako cel spaceru opisuje też tekst o nietypowych atrakcjach Warszawy.
Getto warszawskie: Pomnik Bohaterów Getta i Umschlagplatz
Powstanie w getcie z 1943 r. i Powstanie Warszawskie z 1944 r. to dwa różne zrywy. Pierwsze upamiętniają:
- Pomnik Bohaterów Getta przy ul. Zamenhofa – powstał niedługo po II wojnie światowej dla upamiętnienia tych, którzy walczyli i zginęli w getcie. W 1970 r. ukląkł przed nim kanclerz RFN Willy Brandt.
- Umschlagplatz przy ul. Stawki – pomnik w miejscu, skąd w 1942 r. wyruszały transporty Żydów do obozu zagłady w Treblince. Kształtem przypomina mury getta i wagon kolejowy, a na ścianach wyryto ponad czterysta imion ofiar.
- Bunkier Anielewicza (ul. Miła róg Dubois) – kopiec z tablicami w miejscu, gdzie ukrywał się dowódca Żydowskiej Organizacji Bojowej Mordechaj Anielewicz ze 120 powstańcami. Niemcy odkryli ich 8 maja 1943 r.
Pomnik Bohaterów Getta i Umschlagplatz łączy Trakt Pamięci Męczeństwa i Walki Żydów z kamieniami pamiątkowymi. Miejski portal turystyczny na stronie „Warszawa Judaica” wymienia też Cmentarz Żydowski przy ul. Okopowej 49/51 i Synagogę Nożyków przy ul. Twardej 6, jedyną w stolicy, która przetrwała Holokaust. Tysiąc lat historii Żydów polskich pokazuje Muzeum POLIN (ul. Anielewicza 6), bezpłatne w czwartki.
Pawiak, aleja Szucha i Cytadela: godziny i wstęp
Muzeum Więzienia Pawiak (ul. Dzielna 24/26) jest zamknięte od 27 lutego 2026 r. Pewnego terminu ponownego otwarcia muzeum nie podało – przed wizytą sprawdź komunikat muzeum. Samo więzienie już nie istnieje. Podczas II wojny światowej rozstrzelano tu ok. 37 tys. więźniów, a ok. 60 tys. wysłano do obozów koncentracyjnych i na roboty przymusowe.
| Miejsce | Co upamiętnia | Wstęp | Godziny |
|---|---|---|---|
| Mauzoleum Walki i Męczeństwa, al. Szucha 25 | dawne więzienie śledcze Gestapo, cele z napisami więźniów | 20 / 10 zł, w czwartki bezpłatnie | wtorek–niedziela 10.00–17.00 |
| Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej, ul. Skazańców 25 | więzienie śledcze dla więźniów politycznych | 20 / 10 zł, w czwartki bezpłatnie | wtorek–niedziela 10.00–17.00 |
| Muzeum Katyńskie, Cytadela Warszawska | zbrodnia katyńska | bezpłatnie | wtorek–niedziela 10.00–18.00 |
Do Muzeum Katyńskiego wchodzi się przez Bramę Nowomiejską od ul. Jana Jeziorańskiego 4; najbliższa stacja metra to Dworzec Gdański (M1). W Mauzoleum i w Muzeum Katyńskim ostatnie wejście jest 30 minut przed zamknięciem. Na Cytadeli działają też Muzeum Wojska Polskiego oraz Muzeum Historii Polski, którego wystawa stała ma być dostępna od 2027 r.
Kolumna Zygmunta i Syrenka: pomniki-symbole
Kolumnę Zygmunta III Wazy na placu Zamkowym wzniesiono w 1644 r. z inicjatywy Władysława IV, na cześć ojca, który przeniósł stolicę z Krakowa do Warszawy. Trzysta lat później pomnik roztrzaskano podczas niemieckiego ataku na Stare Miasto. Dawne trzony leżą obok Zamku Królewskiego, opisanego w tekście najważniejsze zabytki Warszawy.
Syrena jest herbem Warszawy. Jej najstarszy wizerunek pochodzi z pieczęci miejskiej z końca XIV wieku, a postać dziewczyny z rybim ogonem przyjęła dopiero w 1622 r. Pomniki Syrenki stoją m.in. na Rynku Starego Miasta, nad Wisłą i na Wiadukcie Markiewicza.
Powązki: Stare Powązki i Cmentarz Wojskowy
Cmentarz Powązkowski, czyli Stare Powązki (ul. Powązkowska 14), założono w 1790 r. Dziś ma 43 ha i spoczywa na nim ponad milion osób. W Alei Zasłużonych jako pierwszy został pochowany Władysław Reymont; na cmentarzu są też groby rodziców Chopina, Zbigniewa Herberta i Ireny Sendlerowej. Bramy są otwarte w sezonie letnim w godz. 7.00–20.00, a w zimowym 7.00–18.00. Na stronie Starych Powązek jest wyszukiwarka grobów i plan cmentarza.
Na Cmentarzu Wojskowym (ul. Powązkowska 43/45) są m.in. groby żołnierzy harcerskich batalionów AK i ofiar katastrofy smoleńskiej. W kwaterze powstańczej stoi pomnik Gloria Victis, przy którym co roku w rocznicę wybuchu Powstania odbywają się oficjalne uroczystości. Zespół sześciu zabytkowych cmentarzy wyznaniowych na Powązkach jest od 2014 r. pomnikiem historii.
Jak zaplanować zwiedzanie
- Wybierz dzień. W czwartek bezpłatne są Muzeum Powstania Warszawskiego, POLIN, Mauzoleum w al. Szucha, X Pawilon i Muzeum Wojska Polskiego. We wtorek dwa pierwsze są zamknięte, a w poniedziałek – trzy muzea z tabeli.
- Pamiętaj, że Grób Nieznanego Żołnierza, kurhan na Woli i Powązki to miejsca pochówku. Zachowuj się tam jak na cmentarzu.
- Ułóż trasę. Gotowe szlaki śladami historii opisują trasy spacerowe po Warszawie, a przejazdy zaplanujesz z przewodnikiem po komunikacji miejskiej.
Najczęstsze pytania
Uroczysta zmiana posterunku honorowego odbywa się w każdą niedzielę o 12.00 na placu Piłsudskiego. Na co dzień żołnierze pełnią przy Grobie wartę honorową.
Nie. Muzeum Więzienia Pawiak jest zamknięte od 27 lutego 2026 r. do zakończenia remontu. W zamian można odwiedzić Mauzoleum Walki i Męczeństwa w al. Szucha i X Pawilon Cytadeli.
Przed Pomnikiem Bohaterów Getta przy ul. Zamenhofa, w 1970 r.
Wstęp jest bezpłatny. Płatne jest tylko wypożyczenie audioprzewodnika, które kosztuje 20 zł.
Bramy cmentarza są otwarte w sezonie letnim w godz. 7.00–20.00, a w zimowym 7.00–18.00.
Miejski portal wymienia co najmniej trzy: na Rynku Starego Miasta, nad Wisłą i na Wiadukcie Markiewicza.
Źródła
- Ministerstwo Obrony Narodowej – Rocznica powstania Grobu Nieznanego Żołnierza
- Go To Warsaw – Powstanie Warszawskie
- Go To Warsaw – Warszawa walcząca
- Muzeum Niepodległości – Mauzoleum Walki i Męczeństwa: dla zwiedzających
- Muzeum Katyńskie – Dla zwiedzających
Stan na 12 października 2026 r. Termin ponownego otwarcia Pawiaka nie jest ogłoszony, a godziny i ceny muzeów mogą się zmienić – sprawdź je na stronach placówek przed wizytą.