Concorde – historia naddźwiękowego samolotu pasażerskiego

Concorde był jednym z zaledwie dwóch naddźwiękowych samolotów pasażerskich w historii, które weszły do regularnej służby, i jedynym, który latał w niej przez prawie 30 lat. Z Londynu i Paryża do Nowego Jorku docierał w ok. 3,5 godziny – mniej więcej o połowę szybciej niż zwykłe odrzutowce. Ostatni rejs z pasażerami odbył się w 2003 r. i od tamtej pory żaden samolot pasażerski nie latał w rejsowych połączeniach szybciej od dźwięku.

Concorde w skrócie

• Producenci: francuski Aérospatiale i brytyjski British Aircraft Corporation – wspólny program obu państw.
• Pierwszy lot: 2 marca 1969 r. w Tuluzie.
• Wejście do służby: 21 stycznia 1976 r., jednocześnie w British Airways i Air France.
• Liczba zbudowanych: 20 egzemplarzy, w tym prototypy i maszyny przedseryjne; regularnie latało 14 – po 7 w każdej z linii.
• Prędkość przelotowa: ok. 2 Machów, czyli ponad 2100 km/h.
• Pułap: do ok. 18 300 m – znacznie wyżej niż typowe samoloty pasażerskie, które latają na ok. 10–12 km.
• Miejsca: zwykle ok. 100 w jednej, luksusowej klasie.
• Ostatni rejs z pasażerami: 24 października 2003 r.

Jak powstał Concorde?

W latach 60. wydawało się, że przyszłość lotnictwa pasażerskiego należy do samolotów naddźwiękowych. Wielka Brytania i Francja połączyły siły, bo koszt takiego programu przekraczał możliwości jednego kraju. Liczono na sprzedaż setek maszyn i chętnych nie brakowało – wiele linii podpisało wstępne umowy. Ostatecznie jednak z zamówień wycofali się wszyscy poza British Airways i Air France. Zaszkodziły kryzys paliwowy lat 70., wysokie koszty eksploatacji i zakazy lotów naddźwiękowych nad lądem w wielu państwach.

Technika: jak latał tak szybko?

• Skrzydło delta – trójkątny kształt sprawdzał się przy prędkościach naddźwiękowych, choć przy starcie i lądowaniu wymagał dużego kąta natarcia.
• Opuszczany nos – przy starcie i lądowaniu przednia część kadłuba opadała, żeby piloci widzieli pas startowy.
• Silniki Rolls-Royce/Snecma Olympus 593 – cztery jednostki z dopalaczami, używanymi do startu i przejścia przez barierę dźwięku.
• Nagrzewanie się kadłuba – przy prędkości ok. 2 Machów tarcie powietrza rozgrzewało poszycie, a kadłub w locie wydłużał się o kilkanaście centymetrów.

Trasy i pasażerowie

Najważniejszymi połączeniami Concorde’a były trasy z Londynu i Paryża do Nowego Jorku. Przelot nad Atlantykiem trwał ok. 3,5 godziny zamiast ok. 8. Ze względu na huk przy przekraczaniu prędkości dźwięku samolot mógł latać naddźwiękowo głównie nad oceanem, co mocno ograniczało liczbę opłacalnych tras. Bilety kosztowały wielokrotnie więcej niż przelot klasą ekonomiczną, a pasażerami byli głównie biznesmeni, politycy i gwiazdy.

Katastrofa z 25 lipca 2000 r.

25 lipca 2000 r. Concorde Air France (lot 4590) rozbił się tuż po starcie z lotniska Paryż-Charles de Gaulle, w miejscowości Gonesse. Zginęło 113 osób: 100 pasażerów, 9 członków załogi i 4 osoby na ziemi. Francuska komisja badania wypadków BEA ustaliła, że przyczyną był metalowy element, który chwilę wcześniej odpadł od innego samolotu na pasie. Rozerwał on oponę Concorde’a, a jej fragmenty uszkodziły zbiornik paliwa i doszło do pożaru. Wszystkie Concorde’y uziemiono, a po modyfikacjach – m.in. wzmocnieniu zbiorników i nowych oponach – wróciły do lotów w listopadzie 2001 r. Więcej o dochodzeniach w sprawie wypadków przeczytasz w artykule o słynnych katastrofach lotniczych.

Dlaczego Concorde przestał latać?

Powrót do lotów zbiegł się z kryzysem w lotnictwie po zamachach z 11 września 2001 r. Pasażerów było mniej, a utrzymanie starzejących się samolotów kosztowało coraz więcej. W 2003 r. British Airways i Air France zakończyły loty – ostatni rejs z pasażerami odbył się 24 października 2003 r. Większość egzemplarzy trafiła do muzeów we Francji, Wielkiej Brytanii, USA i Niemczech.

Czy wróci era naddźwiękowa?

Kilka firm pracuje nad następcą Concorde’a. Najbardziej zaawansowany jest amerykański Boom Supersonic, którego demonstrator XB-1 przekroczył prędkość dźwięku w styczniu 2025 r. Docelowy samolot Overture ma latać z prędkością ok. 1,7 Macha, a wstępne zamówienia złożyły m.in. United Airlines, American Airlines i Japan Airlines. O tym i innych projektach przeczytasz w artykule o samolotach przyszłości.

Najczęstsze pytania