Słowa „awaria samolotu” brzmią groźnie, ale w praktyce większość usterek technicznych w lotnictwie to drobne problemy, które wykrywa się przed startem albo które nie zagrażają bezpieczeństwu lotu. Samoloty pasażerskie mają zdublowane najważniejsze systemy, a załogi regularnie ćwiczą procedury awaryjne. Poniżej wyjaśniamy, jakie usterki zdarzają się najczęściej, co robi wtedy załoga, jak powinien zachować się pasażer i jakie przysługują mu prawa, gdy awaria opóźni lub odwoła lot.
Najczęstsze usterki techniczne w samolotach
- Usterki wykryte przed startem – np. czujników, systemów pokładowych czy drzwi; samolot czeka na naprawę albo przewoźnik podstawia inną maszynę. To najczęstsza przyczyna opóźnień z powodów technicznych.
- Problemy z silnikiem – np. spadek mocy lub wibracje. Samoloty pasażerskie mają co najmniej dwa silniki i są projektowane tak, by bezpiecznie dolecieć do lotniska na jednym.
- Usterki hydrauliki i podwozia – samoloty mają kilka niezależnych układów hydraulicznych i zapasowe sposoby wypuszczenia podwozia.
- Problemy z ciśnieniem w kabinie – wtedy wypadają maski tlenowe, a piloci schodzą na niższą wysokość, na której można normalnie oddychać.
- Zderzenia z ptakami – najczęściej przy starcie i lądowaniu; po takim zdarzeniu samolot zwykle przechodzi przegląd.
- Drobne usterki w kabinie – np. niedziałające ekrany, toalety czy oświetlenie; zwykle nie wpływają na lot.
Co robi załoga w razie awarii
Piloci działają według procedur i list kontrolnych opracowanych dla każdego typu usterki. W zależności od sytuacji mogą:
- kontynuować lot do celu – gdy usterka nie wpływa na bezpieczeństwo,
- przerwać start, jeśli problem wystąpi na rozbiegu,
- wrócić na lotnisko wylotu,
- wylądować na lotnisku zapasowym,
- ogłosić sytuację awaryjną – wtedy kontrola ruchu daje samolotowi pierwszeństwo, a na lotnisku czekają służby ratownicze. Często to środek ostrożności, a lądowanie przebiega normalnie.
Jak zachować się na pokładzie
- Zawsze słuchaj poleceń załogi – to najważniejsza zasada.
- Miej zapięty pas przez cały lot, gdy siedzisz.
- Gdy wypadną maski tlenowe, załóż najpierw swoją, potem pomóż dziecku lub innej osobie.
- Gdy załoga poleci przyjąć pozycję bezpieczną, zrób to od razu.
- W razie ewakuacji zostaw bagaż i idź do najbliższego wskazanego wyjścia.
Więcej o tym, jak przygotować się do lotu, piszemy w tekstach zasady bezpieczeństwa podczas lotu i zasady ewakuacji samolotu.
Awaria a odszkodowanie – jakie masz prawa
Jeśli z powodu usterki technicznej lot jest opóźniony lub odwołany, w UE stosuje się rozporządzenie 261/2004:
- opieka – przy dłuższym oczekiwaniu przewoźnik musi zapewnić posiłki i napoje, a gdy trzeba – hotel z transportem,
- odszkodowanie – 250, 400 lub 600 euro w zależności od długości trasy, gdy opóźnienie na przylocie wynosi co najmniej 3 godziny albo lot odwołano z krótkim wyprzedzeniem,
- zwrot lub zmiana trasy – przy odwołaniu lotu, a przy opóźnieniu od 5 godzin – prawo do zwrotu ceny biletu.
Przewoźnik nie płaci odszkodowania, gdy przyczyną były nadzwyczajne okoliczności. Według orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE zwykła usterka techniczna, wynikająca z normalnej eksploatacji samolotu, co do zasady nie jest nadzwyczajną okolicznością – dlatego pasażerom często należy się odszkodowanie. Inaczej może być np. przy ukrytej wadzie fabrycznej ogłoszonej przez producenta lub władze. Przyjęta w 2026 r. reforma praw pasażerów wprowadzi listę nadzwyczajnych okoliczności, ale zacznie obowiązywać dopiero 12 miesięcy i 20 dni po publikacji w Dzienniku Urzędowym UE.
Jak dochodzić swoich praw, krok po kroku opisujemy w tekstach o prawach pasażera przy opóźnionym locie i o tym, jak złożyć reklamację.
Czy latanie jest bezpieczne?
Lotnictwo pasażerskie należy do najbezpieczniejszych form transportu. Samoloty przechodzą regularne przeglądy, a najważniejsze systemy są zdublowane. Jeśli boisz się latania, zajrzyj do tekstu o najlepszych miejscach w samolocie – podpowiadamy w nim m.in., gdzie najmniej odczuwa się kołysanie.
Źródła: rozporządzenie 261/2004 – EUR-Lex, reforma praw pasażerów – Rada UE.